LEGO® – historia duńskiego producenta klocków

Historia

Firmę założył w 1932 roku Ole Kirk Christiansen w Billund, w małym warsztacie stolarskim, który wcześniej produkował sprzęty gospodarstwa domowego. Nazwę LEGO® firma przyjęła w 1934 roku. To skrót od duńskiego „leg godt", czyli „baw się dobrze".

Przez lata firma robiła zabawki z drewna. Zmieniło się to w 1947 roku, kiedy Christiansen kupił wtryskarkę do tworzyw sztucznych. Dwa lata później na rynek trafiły pierwsze plastikowe klocki, „Automatic Binding Bricks". Dzisiejszy kształt klocka, z rurkami po spodniej stronie, które dają mu tzw. clutch power, firma opatentowała w Kopenhadze 28 stycznia 1958 roku. Klocek kupiony w tamtym roku wciąż pasuje do klocka kupionego dzisiaj.

LEGO® Group pozostaje własnością rodziny założyciela. 75% udziałów należy do holdingu Kirkbi (kontrolowanego przez rodzinę Kristiansen), a 25% do LEGO® Foundation. Od 2015 roku firma jest największym producentem zabawek na świecie pod względem przychodów, wyprzedzając wtedy Mattela. W 2024 roku przychody wyniosły 74,3 mld koron duńskich (ok. 10,8 mld USD), o 13% więcej niż rok wcześniej.

Jak powstaje klocek

Klocki LEGO® powstają z granulatu ABS (akrylonitrylo-butadieno-styrenu), który w fabryce trafia do wtryskarki. Tam jest podgrzewany do stanu płynnego i wtryskiwany pod wysokim ciśnieniem do metalowej formy o kształcie danego elementu. Po kilku sekundach chłodzenia forma się otwiera, a gotowy klocek trafia na taśmę. Ten sam proces, w uproszczeniu, stoi za każdym elementem, od zwykłej cegiełki 2x4 po najbardziej skomplikowany kawałek Technic.

Formy muszą być wykonane z dokładnością liczoną w mikrometrach, czyli tysięcznych częściach milimetra. Dzięki temu klocek kupiony dzisiaj wciąż pasuje do klocka sprzed dekad, wspomniany patent z 1958 roku opisuje geometrię, która się nie zmieniła. Ta precyzja odpowiada też za tzw. clutch power: rurki po spodniej stronie klocka i pełne wypustki na górze muszą trzymać się na tyle mocno, żeby konstrukcja nie rozpadła się sama, i na tyle luźno, żeby dziecko mogło ją rozłożyć gołymi rękami. Za mała tolerancja i klocki się zacinają, za duża i model się rozłazi.

Gotowe elementy przechodzą kontrolę jakości, część fabryk LEGO® robi to za pomocą kamer i czujników, które automatycznie odrzucają klocki z odchyłkami koloru, kształtu czy wypełnienia formy, zanim trafią do pudełka.

Co u nich dziś słychać

Od 2018 roku część elastycznych elementów, liści, kwiatów, akcesoriów do minifigurek, LEGO® robi z polietylenu na bazie trzciny cukrowej. Obejmuje to ponad 200 różnych elementów. W 2025 roku 52% surowców użytych do produkcji klocków i elementów pochodziło z recyklingu lub źródeł odnawialnych (metodą tzw. bilansu masy).

Kolekcja Botanical, bukiety kwiatów, bonsai i podobne modele, wystartowała w 2021 roku jako część serii Icons, a od 2025 roku działa jako samodzielny motyw. Icons to w ogóle seria adresowana głównie do dorosłych budowniczych, nie do dzieci. Od 2024 roku LEGO® robi też zestawy z licencji Fortnite, we współpracy z Epic Games.

Nowości technologiczne i cyfrowe

Papierowa instrukcja przestała być jedyną opcją. Aplikacja LEGO® Builder pozwala budować z telefonu lub tabletu: obracać model w 3D, przybliżać trudniejsze kroki i śledzić postęp budowy. W części zestawów zastąpiła drukowaną instrukcję całkowicie.

LEGO® Braille Bricks to linia klocków dla dzieci niewidomych i słabowidzących, opracowana wspólnie z organizacjami działającymi na rzecz osób niewidomych. Wypustki na klockach odpowiadają znakom alfabetu Braille'a, a każdy element ma dodatkowo nadrukowaną literę lub cyfrę, więc widzący i niewidomi mogą się nimi bawić razem. Zestawy trafiają do szkół i organizacji, nie do sklepów.

Nie każdy eksperyment się udał. Firma testowała prototyp klocka z tworzywa PET pochodzącego z recyklingu butelek plastikowych, ale po latach prób z produkcji zrezygnowała: materiał nie spełniał wymagań LEGO® co do trwałości i realnego wpływu na środowisko w całym cyklu produkcji. Zamiast tego rozwój poszedł w stronę wspomnianego polietylenu z trzciny cukrowej i podnoszenia udziału surowców z recyklingu.

Fortnite to dla LEGO® coś więcej niż licencja na fizyczne zestawy. Od końca 2023 roku LEGO® Fortnite działa jako osobny tryb gry wewnątrz Fortnite, zrobiony wspólnie z Epic Games: budowanie, przetrwanie i eksploracja w stylu klocków, ale w pełni cyfrowe. Fizyczne zestawy z licencji Fortnite, które trafiły na półki w 2024 roku, to osobny projekt.

Ciekawostki

• Nazwa „LEGO®" to skrót od duńskiego „leg godt" (baw się dobrze), ale po łacinie „lego" znaczy też „składam", co firma lubi przywoływać jako zbieg okoliczności.
• Patent na dzisiejszy system łączenia klocków zgłoszono 28 stycznia 1958 roku. Od tego czasu kształt się nie zmienił.
• Zanim LEGO® zaczęło robić klocki, przez piętnaście lat produkowało zabawki z drewna.
• Rodzina założyciela wciąż kontroluje firmę przez holding Kirkbi, mimo że LEGO® działa od prawie stu lat.
• Od 2015 roku LEGO® jest największym producentem zabawek na świecie pod względem przychodów.
• Gdyby policzyć minifigurki LEGO® tak jak mieszkańców, byłyby jedną z najliczniejszych „populacji" na świecie. Wyprodukowano ich tyle, że sama firma lubi przywoływać to porównanie w swoich materiałach.
• LEGO® Group produkuje więcej opon niż jakikolwiek inny producent na świecie, licząc sztuki, nie rozmiar. Miniaturowe gumowe kółka do zestawów Technic i pojazdów powstają w fabrykach w ogromnych ilościach każdego roku.
• Pierwszy park Legoland otworzył się w 1968 roku w Billund, tuż obok głównej fabryki. To wciąż tam, nie w żadnym większym mieście, mieści się serce firmy.
• Na początku lat 2000. LEGO® było bliskie bankructwa. Firma rozproszyła się na parki rozrywki, ubrania, gry wideo i traciła pieniądze. Nowy zarząd pod wodzą Jørgena Viga Knudstorpa zawrócił z tej drogi i skupił firmę z powrotem na klockach.
• W 2005 roku LEGO® sprzedało większość udziałów w parkach Legoland. Dziś działają one pod marką Merlin Entertainments, a firma skupia się na produkcji klocków.
• Licencja Star Wars towarzyszy LEGO® od 1999 roku, od premiery „Mrocznego widma". To jedna z najdłużej trwających współprac licencyjnych w historii firmy.

Zestawy LEGO® w katalogu Klockopolis

Skoro cały katalog Klockopolis to dziś zestawy LEGO®, najprościej przejrzeć go w całości albo zajrzeć od razu do konkretnej tematyki: Star Wars, Technic, Ninjago czy City. Krótsze wprowadzenie do marki, z innym kątem, znajdziesz też na blogu: „Czym jest LEGO® i skąd wzięła się nazwa".